نوع مقاله : مروری

نویسندگان

• فاطمه اسدی ¹
• محمد نوری الموتی ²

¹ دانشجوی دکتری رشته تکنولوژی آموزشی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. پژوهشگر سازمان پژوهش و برنامه ریزی درسی

² کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

چکیده

پیشرفت‌ در حوزه هوش مصنوعی، رهبری آموزشی را با فرصت‌ها و چالش‌هایی مواجه کرده است و بهره‌گیری مؤثر از این فناوری در سطح راهبردی با ابهامات مفهومی و پراکندگی در ادبیات همراه بود. هدف پژوهش، ارائه طبقه‌بندی مفهومی منسجمی از کاربردهای هوش مصنوعی در رهبری آموزشی بود. مطالعه با رویکرد مرور نظام‌مند و بر پایه طرح تحقیق کیفی- استقرایی انجام شد. جامعه پژوهش شامل کلیه مطالعات منتشرشده در حوزه هوش مصنوعی و رهبری آموزشی از سال ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ بود و انتخاب منابع با استفاده از فلوچارت PRISMA در پایگاه‌هایScopus ، ERIC و IEEE Xplore انجام شد که در نهایت ۳۲ منبع واجد شرایط برای تحلیل مضمون انتخاب گردید. اعتبارسنج بیرونی نیز با مشارکت متخصصان انجام شد. یافته‌ها نشان دادند که کاربردهای هوش مصنوعی در رهبری آموزشی در ده حوزه متمایز قابل طبقه‌بندی‌اند: کارایی اجرایی، یادگیری شخصی‌سازی‌شده، بهبود شیوه‌های تدریس، تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری، خدمات پشتیبانی از دانش‌آموز، رهبری سازمانی و برنامه‌ریزی راهبردی، نظارت بر مقررات، تعامل و ارتباط با جامعه، رهبری اخلاق‌مدار در هوش مصنوعی، و تنوع، عدالت و فراگیری. این حوزه‌ها، ابعاد مختلف رهبری آموزشی را پوشش داده و ظرفیت فناوری‌های هوش مصنوعی برای بهبود عملکرد سازمانی، تصمیم‌گیری داده‌محور، و تضمین عدالت آموزشی را برجسته ساختند. طبقه‌بندی ارائه‌شده، چارچوبی کاربردی برای مدیران، سیاست‌گذاران و توسعه‌دهندگان فناوری فراهم آورد تا استقرار هوش مصنوعی را در نظام آموزشی با نگاهی منسجم، اخلاق‌محور و متناسب با بافت طراحی کنند. مطالعه حاضر، با سازمان‌دهی مفهومی کاربردها، زمینه را برای طراحی برنامه‌های توسعه حرفه‌ای و پژوهش‌های آینده در رهبری آموزشی هوشمند فراهم کرد.

کلیدواژه‌ها

• رهبری آموزشی
• سیاست‌گذاری آموزشی
• طبقه بندی مفهومی
• نوآوری آموزشی
• هوش مصنوعی

موضوعات

• رهبری در سازمان های آموزشی

عنوان مقاله [English]

Application of artificial intelligence in educational leadership

نویسندگان [English]

• Fateme Asadi ¹
• Mohammad Nori Alamoti ²

¹ Ph.D. Student, Educational Technology, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran. Researcher at the Research and Curriculum Planning Organization

² Master of Educational Management, Kharazmi University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Advances in the field of artificial intelligence have presented educational leadership with opportunities and challenges, and the effective use of this technology at a strategic level has been accompanied by conceptual ambiguities and fragmentation in the literature. The aim of the study was to provide a coherent classification of applications of artificial intelligence in educational leadership. The study was conducted with a systematic review approach and qualitative-inductive analysis. The research population included all studies in the field of artificial intelligence and educational leadership from 2017 to 2025, and the selection of sources was carried out using the PRISMA flowchart in the Scopus, ERIC, and IEEE Xplore databases, and ultimately 32 eligible sources were selected for the content analysis. The findings showed that the applications of artificial intelligence in educational leadership can be classified into ten distinct areas: executive effectiveness, personalized learning, improving teaching practices, decision-making and policy-making, student support, organizational leadership and strategic planning, regulatory oversight, community engagement and communication, ethical leadership in artificial intelligence, and diversity, equity, and inclusion. These domains cover different dimensions of educational leadership and highlight the potential of AI technologies to improve organizational performance, data-driven decision-making, and ensure educational equity. The proposed taxonomy provides a practical framework for administrators, policymakers, and technology developers to design AI deployments in the educational system with a coherent, ethical, and contextual perspective. By conceptually organizing the applications, the present study provides a framework for designing professional development programs and future research in intelligent educational leadership.

کلیدواژه‌ها [English]

• Artificial Intelligence
• Conceptual Classification
• Educational Innovation
• Educational Leadership
• Educational Policy-Making